فرایند ثبت اختراع

فرایند ثبت اختراع


1- اختراع چیست؟

طبق ماده (1) قانون ثبت اختراعات، طرحهای صنعتی و علائم تجاری (مصوب 3/11/86 مجلس شورای اسلامی)، اختراع نتیجه فکر یک فرد یا افراد است که برای اولین بار فرایند یا فراورده¬ ای خاص را ارئه می کند و مشکلی را در یک حرفه، فن، فناوری، صنعت و مانند آنها حل می کند.

 

2- چه نوع اختراعاتی قابل ثبت می باشد؟

طبق ماده (2) قانون، اختراعاتی قابل ثبت می باشند که حاوی ابتکار جدید و دارای کاربرد صنعتی باشد. ابتکار جدید عبارت است از آنچه که در فن یا صنعت قبلی وجود نداشته و برای دارنده مهارت عادی در فن مذکور معلوم و آشکار نباشد و از نظر صنعتی، اختراعی کاربردی محسوب می¬شود که در رشته ای از صنعت قابل ساخت یا استفاده باشد. مراد از صنعت، معنای گسترده آن است و شامل مواردی نظیر صنایع دستی، کشاورزی، ماهیگیری و خدمات نیز می¬شود.

 

3- چه مواردی از حیطه حمایت از اختراع خارج می باشند؟

طبق ماده (4) قانون، موارد زیر از حیطه حمایت از اختراع خارج اند:

الف – کشفیات، نظریه¬های علمی، روشهای ریاضی و آثار هنری

ب- طرح ها و قواعد و یا روشهای انجام کار تجاری و سایر فعالیتهای ذهنی و اجتماعی

ج – روشهای تشخیص و معالجه بیماریهای انسان و حیوان

این بند شامل فرآورده های منطبق با تعریف اختراع و مورد استفاده در روش های مزبور نمی باشد.

د – منابع ژنتیک و اجزاء ژنتیک تشکیل دهنده آنها وهمچنین فرآیندهای بیولوژیک تولید آنها

ه – آنچه قبلا در فنون و صنایع پیش بینی شده باشد.

فن یا صنعت قبلی عبارت است از هر چیزی که در نقطه ای از جهان از طریق انتشار کتبی یا شفاهی یا از طریق استفاده عملی و یا هر طریق دیگر، قبل از تقاضا و یا در موارد حق تقدم ناشی از اظهارنامه ثبت اختراع، افشاء شده باشد.

در صورتی که افشاء اختراع ظرف مدت شش ماه قبل از تاریخ تقاضا یا در موارد مقتضی قبل از تاریخ حق تقدم اختراع صورت گرفته باشد، مانع ثبت نخواهدبود.

و – اختراعاتی که بهره برداری از آنها خلاف موازین شرعی یا نظم عمومی و اخلاق حسنه باشد.

 

4-برای ثبت اختراعات و نیز ثبت نرم افزارهای کامپیوتری باید به کجا مراجعه کرد؟

برای ثبت اختراعات و نیز ثبت نرم افزارهای کامپیوتری باید به اداره کل مالکیت صنعتی سازمان ثبت اسناد و املاک کشور واقع در تهران، خیابان قائم مقام فراهانی، بالاتر از تهران کلینیک، نبش کوچه میرزا حسینی، پلاک 222، (تلفن 7-88100995) مراجعه شود.

 

5-برای ثبت اختراع چه مدارکی لازم است؟

برای ثبت اختراع مدارک زیر لازم است:

5-1-اظهارنامه ثبت اختراع در 3 نسخه:

اظهارنامه ثبت اختراع فرم مخصوصی است که متقاضی می بایستی از اداره کل مالکیت صنعتی تهیه و نسبت به تکمیل و امضاء آن اقدام نماید.

5-2- شرح و توصیف اختراع در 3 نسخه:

در شرح اختراع باید تمام جنبه های اختراع ادعایی به طور واضح و کامل بیان گردد. در تهیه شرح اختراع از کاغذ A4 استفاده شود.

5-3- نقشه های فنی اختراع در 3 نسخه:

نقشه کامل اختراع باید با مرکب و از روی مقیاس متری تهیه و ذیل نقشه ها را متقاضی یا وکیل او امضاء نماید. نقشه های اختراع باید روی کاغذ A4 رسم گردند و فقط از یک روی کاغذ استفاده شود.

5-4- ادعا در 3 نسخه:

اینکه اختراع یا ارائه راه حل عملی چه مشکلی را حل می کند و چه مزایایی دارد و اطلاعاتی که میزان حمایت ناشی از حق ثبت را مشخص نماید.

5-5- فتوکپی شناسنامه مخترع یا مخترعین/ ارائه مدارک موسسه، در مورد اشخاص حقوقی

5-6- قبض رسید بانکی حق الثبت اظهارنامه تقاضای ثبت اختراع

 

6- آیا برای ثبت اختراع حتما باید خود مخترع اقدام نماید؟

خیر، تقاضای ثبت اختراع می تواند توسط وکیل مخترع نیز انجام شود. در این صورت، تقاضانامه باید همراه با اصل وکالتنامه با رونوشت یا فتوکپی برابر اصل شده ضمیمه اظهارنامه شود.

 

7- اعتبار گواهینامه ثبت اختراع چند سال است؟

در ایران، مدت اعتبار گواهینامه ثبت اختراع بنابر تقاضای مخترع می تواند 5، 10، 15 و یا نهایتا 20 ساله باشد که باید صراحتا در گواهینامه ثبت اختراع قید شود.

 

8- در صورت قبول یا رد اختراع چه اقداماتی انجام می گیرد؟

8-1- در صورت قبول اختراع، مراتب ثبت اختراع به صورت آگهی تهیه شده و جهت درج در (( روزنامه رسمی کشور )) تحویل متقاضی یا وکیل او می گردد. پس از درج در روزنامه رسمی یک نسخه از روزنامه به اداره کل مالکیت صنعتی ارائه و گواهینامه ثبت اختراع توسط اداره کل مزبور تکمیل شده و یک نسخه از شرح، ادعا و نقشه اختراع ضمیمه و قیطان کشی شده و با امضاء مدیر کل و ممهور به مهر اداره کل مالکیت صنعتی تسلیم متقاضی یا وکیل قانونی او می شود.

8-2- در صورت رد اختراع، کتبا (برگ اخطار اداری) به متقاضی یا وکیل قانونی و ابلاغ می گردد. در این صورت متقاضی یا وکیل قانونی او می تواند، ظرف مدت 10 روز از تاریخ ابلاغ رد اظهارنامه، نسبت به تقدیم دادخواست و شکایت از تصمیم اداره کل مالکیت صنعتی به مراجع ذیصلاح قضایی مستقر در تهران اقدام نماید. چنانچه در مدت 10 روز از تاریخ ابلاغ تصمیم اداره کل مالکیت صنعتی نسبت به تقدیم دادخواست اقدام نشود، دیگر ادعا در مراجع ذیصلاح قضایی مسموع نخواهد بود.

 

9- شرح و سایر جزئیات متن ثبت اختراع را چگونه باید تهیه کرد؟

از آنجا که حوزه دارایی های فکری (و از جمله اختراعات) حوزه ای کاملا تخصصی می باشد لذا نگارش متون مربوط به این حوزه، مستلزم رعایت جنبه های فنی و حقوقی مختلفی می باشد که این امر عموما از عهده افراد مخترع خارج می باشد. از اینرو توصیه می گردد تا در تهیه متن ثبت اختراع (نظیر شرح اختراع، ادعاها و ...) از متخصصان مربوطه (وکلای پتنت) کمک گرفته شود. این امر به ویژه برای ثبت اختراع در سایر کشورها ضروری می باشد زیرا لازم است تا علاوه بر جستجوی جدید بودن اختراع مورد ادعا، موارد دیگری نظیر عدم نقض حقوق مالکیت فکری دیگران نیز از طریق وکلای پتنت به درستی و دقت بررسی گردد تا از این طریق از هزینه ها و مشکلات احتمالی آتی تا حد امکان پیشگیری شود.

لازم به ذکر است که در حال حاضر در ایران بعلت استفاده از سیستم اعلامی در حوزه ثبت اختراعات و نیز نحوه اجرای آن، برخی از مخترعان شخصا اقدام به تهیه متن ثبت اختراع نموده و حتی با موفقیت آنرا در داخل کشور به ثبت می رسانند ولی باید توجه داشت که در صورت بروز دعاوی حقوقی احتمالی آتی و یا در صورت اقدام به ثبت اختراع مذکور در خارج از کشور، ممکن است مشکلات و هزینه های مختلفی را متحمل گردند.

 

 

 

10- آیا ثبت اختراع در خارج کشور ضرورتی دارد و اصولا برای ثبت اختراع در خارج از کشور به چه نکاتی باید توجه داشت؟

در درجه اول باید توجه داشت که ثبت اختراع بطور کلی جنبه ملی داشته و در کشورهایی قابل حمایت و پیگیری قانونی است که مورد ثبت و تمدید اعتبار سالانه قرار گرفته باشد. قبل از اقدام به ثبت اختراع در خارج از کشور باید نکات مختلفی را مدنظر قرار داد از جمله:

الف) ازآنجا که ثبت اختراع در سایر کشورها مستلزم پرداخت هزینه های فراوان و مختلفی می باشد (نظیر هزینه استفاده از وکیل پتنت، هزینه ترجمه متن و سایر جزئیات اختراع و نیز هزینه های تمدید اعتبار سالانه اختراع) و نیز اینکه ثبت یک اختراع بطور معمول در تمام کشورها ضرورتی ندارد، از اینرو باید در انتخاب کشورهای مورد نظر جهت ثبت اختراع در آنها دقت نمود و معیارهای مختلفی را جهت اینکار در نظر داشت (نظیر اینکه در چه کشورهایی بازار مصرف قابل توجهی برای اختراع مورد نظر وجود دارد و یا امکان تجاری سازی در چه کشور یا کشورهایی بطور بالقوه وجود دارد).

ب) قبل از اقدام به ثبت اختراع مورد نظر چه در ایران و چه در سایر کشورها، باید نسبت به محرمانه نگه داشتن اطلاعات مربوط به اختراع بسیار دقت داشت زیرا هرگونه افشاء اطلاعات مربوطه نظیر چاپ در قالب مقاله و یا ارائه در کنفرانس های مختلف موجب از بین رفتن ویژگی جدید بودن اختراع گردیده و ثبت آنرا با مشکلات اساسی روبرو خواهد ساخت.

ج) جهت تدوین متن و سایر جزئیات فنی و حقوقی مربوط به اختراع مذکور، ضروریست از مشاوره و همکاری افراد متخصص (وکلای پتنت) در زمینه مربوطه استفاده نمود.

د) در حال حاضر گرچه ثبت اختراع توسط مخترعان ایرانی در کشور آمریکا امکانپذیر است ولی باید توجه داشت که بعلت برخی تحریم های کشور آمریکا علیه ایران، فروش اختراع و پیگیری دعاوی حقوقی احتمالی آتی با مشکلات اساسی مواجه می باشد و از ایرنو قبل از اقدام به هزینه نمودن در این زمینه، باید با وکلای پتنت مربوطه مشاوره نمود.

 

11- چند نوع سیستم ثبت اختراع در کشورهای مختلف جهان وجود دارد؟

بطور کلی از سه دسته سیستم ثبت اختراع می توان نام برد:

الف) سیستم اعلامی (Declaration):

در برخی کشورها (نظیر ایران)، سیستم ثبت اختراع به صورت اعلامی می می باشد. در ایران، ثبت اختراع طبق ادعای مخترع صورت می گیرد یعنی ادعای مخترع مقرون به صحت تلقی شده و به شرط عدم وجود سابقه ثبت، اداعای مخترع (با رعایت اینکه اختراع در حیطه حمایت ثبت قرار داشته باشد) به ثبت می رسد.

ب) سیستم ممیزی ماهوی (Examination):

معمولا کشورهای پیشرفته (نظیر آمریکا و ژاپن)، از سیتم ممیزی جهت ثبت اختراعات استفاده می نمایند. در این سیستم، بررسی اختراعات به صورت کاملا دقیق و با بهره گیری از منابع مختلف (نظیر جستجو در بانک های اطلاعاتی) صورت می پذیرد. بعلت دقت، پیچیدگی و تخصصی بودن نحوه عمل در این سیستم، بطور معمول حدود 2 الی 3 سال زمان برای بررسی و اعلام نتیجه صرف می گردد و هزینه های مختلف و نسبتا زیادی نیز باید پرداخت گردد.

ج) سیستم ترکیبی (ترکیبی از دو سیستم اعلامی و ممیزی)

در برخی کشورها (نظیر سوئیس) در برخی زمینه ها از سیستم اعلامی و در برخی دیگر از زمینه ها از سیستم ممیزی بهره گرفته می شود.

 

12- چگونه می توان در سایر کشورها اقدام به ثبت اختراع نمود؟

جهت ثبت اختراع در سایر کشورها کلا 3 راهکار وجود دارد که عبارتند از:

الف) مراجعه به دفاتر ثبت اختراع کشورها

در این حالت، متقاضی یا وکیل وی باید به یکایک دفاتر ثبت اختراع کشورهای مورد نظر مراجعه نماید و درخواست ثبت اختراع و سایر مراحل قانونی را طی نماید.

ب) مراجعه به دفاتر منطقه ای ثبت اختراع

در این حالت، می توان از طریق هریک از دفاتر منطقه ای ثبت اختراع (نظیر دفتر ثبت اختراعات اروپا) نسبت به درخواست ثبت اختراع در هر تعداد از کشورهای عضو آن دفتر منطقه ای اقدام نموده و به این ترتیب از مراجعه به تک تک آن کشورها اجتناب نمود که این امر از جمله موجب صرفه جویی در زمان و هزینه ها خواهد گردید.

ج) اقدام از طریق معاهده همکاری در زمینه ثبت اختراعات

PCT، عبارتست از معاهده همکاری در زمینه ثبت اختراعات که در حال حاضر در 137 کشور عضو و مجری آن می باشند و ایران نیز کلیات الحاق به آنرا پذیرفته ولی هنوز رسما عضو آن نگردیده و از اینرو در حال حاضر، امکان عمل از طریق آن در کشور ایران وجود ندارد.

در سیستم PCT، متقاضی باید درخواست ثبت اختراع را از طریق یکی از دفاتر دریافت کننده اینگونه درخواست ها (که می تواند دفتر ثبت اختراعات داخلی (در کشورهایی که عضو PCT می باشند)، دفاترمنطقه ای ثبت اختراعات نظیر EPO و یا حتی دفتر مرکزی بین المللی وایپو واقع در ژنو سوئیس باشد) را ارائه و پیگیری نماید. از این طریق بویژه در کشورهای در حال توسعه می توان در زمان و هزینه ها صرفه جویی بسیاری نمود.

در حال حاضر، جهت تسهیل ثبت اختراع در خارج کشور می توان از طریق مراجع منطقه ای مالکیت فکری مندرج در بند 17 (نظیر سازمان پژوهشهای علمی و صنعتی ایران) و یا سایر موسسات فعال در بخش خصوصی اقدام نمود.

 

13- آیا برای ثبت اختراع در خارج از کشور حمایت مالی صورت می گیرد؟

بله، مخترعینی که اختراعات آنها واجد شرایط زیر باشد می توانند از حمایت مالی جهت ثبت اختراع در خارج از کشور به میزان درصدی از کل هزینه ها (بطور معمول تا سقف 50 درصد) برخوردار شوند.

13-1- اختراع مورد نظر در داخل کشور به ثبت رسیده باشد.

13-2- انجام ارزیابی تخصصی و تایید جدید بودن و ارزش کاربردی اختراع.

برای ارزیابی تخصصی می توان به هریک از مراجع منطقه ای مالکیت فکری مندرج در بند 17 مراجعه نمود ولی تایید نهایی آن توسط سازمان پژوهش های علمی و صنعتی ایران صورت می گیرد.

13-3- اختراع قابلیت تجاری سازی داشته باشد.

13-4- ثبت اختراع در کشور (های) مورد نظر توجیه اقتصادی داشته و منافع ملی کشور را تامین نماید.

 

14- ارزیابی تخصصی اختراع چیست و مرجع قانونی آن کجاست؟

منظور از ارزیابی تخصصی اختراع، جستجو و بررسی تخصصی مستندات اختراع توسط متخصصین مربوطه با استفاده از تجارب علمی، مشاوره ها و بانکهای اطلاعاتی داخلی و خارجی است و طبق قانون این ارزیابی بر عهده وزارت علوم، تحقیقات و فناوری می باشد که از طریق مراجع منطقه ای مالکیت فکری و یا سایر مراکز علمی تحقیقاتی کشور صورت می پذیرد.

 

15- آیا ارزیابی تخصصی اختراع اجباری است؟

خیر، اختیاری است. تقاضا برای ارزیابی تخصصی اختراع می تواند از طریق شخص متقاضی و یا سایر مراجع ذیربط صورت پذیرد. لازم به ذکر است که جهت استفاده از تسهیلات وزارت علوم و بنیاد ملی نخبگان، ارزیابی تخصصی اختراعات الزامی می باشد.

 

16- آیا برای ارزیابی تخصصی اختراع شرایط خاصی وجود دارد؟

برای پذیرش تقاضای ارزیابی تخصصی اختراع شرایط زیر ضروری است:

16-1- ثبت اختراع در اداره کل مالکیت صنعتی و ارائه گواهینامه ثبت اختراع

16-2- ارائه تقاضای ارزیابی تخصصی اختراع، همراه با مدارک کامل و مستندات اختراع ثبت شده

16-3- ارزیابی تخصصی اختراع، بیش از 2 بار انجام نخواهد گرفت (بدین معنی که در صورت رد اختراع، تنها یکبار دیگر ارزیابی آن توسط مرجع دیگری غیر از مرجع بررسی کننده اولیه، امکان پذیر است).

 

17- برای درخواست ارزیابی تخصصی اختراع به کجا باید مراجعه کرد؟

برای درخواست ارزیابی تخصصی اختراع، لازم است که به یکی از مراجع منطقه ای مالکیت فکری به شرح زیر مراجعه شود:

 

1- سازمان پژوهشی علمی و صنعتی ایران- دفتر مالکیت فکری - 7-88828051

2- شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان – دفتر انتقال فناوری – 3871744-0311

3- پارک علم و فناوری دانشگاه تهران – مرکز مالکیت فکری، تجاری سازی و شرکتهای فناور – 88334700

4- دانشگاه تبریز – اداره ارتباط با صنعت و مالکیت فکری – 3393530-0411

5- دانشگاه شیراز – دفتر مالکیت فکری – 6274290-0711 و 6134733-0711

6- دانشگاه صنعتی امیرکبیر – دفتر مالکیت فکری – (داخلی 105) 66952282

7- دانشگاه علم و صنعت ایران – دفتر همکاریهای علمی و صنعتی – 77240448 و 77491241 و 77491236 و 77240442

8- دانشگاه فردوسی مشهد – مدیریت کارآفرینی و مالکیت فکری – 8780099-0511 و 8763346-0511

 

18- برای درخواست حمایت از تکمیل اختراع و تجاری سازی اختراع به کجا می توان مراجعه کرد؟

برای درخواست حمایت از تکمیل اختراع می توان مستقیما به (مراکز رشد) و برای تجاری سازی اختراع مستقیما به (پارکهای علم و فناوری) مراجعه کرد.

علاوه بر موارد فوق، کلیه مراجع منطقه ای مالکیت فکری (مراجع مندرج در بند 17) آماده راهنمایی و معرفی متقاضیان به مراکز رشد و پارکهای علم و فناوری و دیگر نهادها و سازمانهای حمایت کننده از نوآوران می باشند.

 

19- آیا وزارت علوم از فروش امتیاز بهره برداری از اختراع حمایت می کند؟

بخش از هزینه های فروش امتیاز بهره برداری از اختراعات به تولید کنندگان در داخل کشور با شرایط زیر تامین می گردد:

19-1- اختراع مورد نظر در داخل کشور به ثبت رسیده باشد.

19-2-انجام ارزیابی تخصصی و تایید جدید بودن و ارزش کاربردی اختراع، برای ارزیابی تخصصی می توان به هر یک از مراجع منطقه ای مالکیت فکری مندرج در بند 17 مراجعه نمود ولی تایید نهایی آن توسط سازمان پژوهشهای علمی و صنعتی ایران صورت می گیرد.

19-3- قرارداد مبنی بر واگذاری حق بهره برداری از اختراع منعقد شده باشد.

 

20- چه نهادهایی در ارتباط با مخترعین و مبتکرین وجود دارد؟

الف) وزارت علوم تحقیقات و فناوری (دفتر امور نوآوران و ارزشیابی فناوری(

نشانی: تهران، شهرک قدس، میدان صنعت، خیابان خوردین، خیابان هرمزان، نبش خیابان پیروزان جنوبی، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، طبقه دهم

وب سایت (معاونت فناوری): http://techno.msrt.ir

پست الکترونیکی: tech.policy@msrt.ir

تلفن: 82233490-021

نمابر: 88575662-021 و 82236683-021

ب) مراجع منطقه ای مالکیت فکری

فهرست کامل مراجع منطقه ای مالکیت فکری، در بند 17 ارائه شده است.

ج) اداره کل مالکیت صنعتی سازمان ثبت اسناد و املاک کشور

نشانی: تهران، بالاتر از مطهری، خیابان قائم مقام فراهانی، بالاتر از تهران کیلینک، نبش کوچه میرزا حسینی، پلاک 222 تلفن: 88100995-021

د) بنیاد ملی نخبگان

نشانی: تهران، میدان تجریش، خیابان ولیعصر، خیابان شهید فلاحی(زعفرانیه)، کوچه شیرکوه، پلاک 24/1

وب سایت: www.bonyad-nokhbegan.ir

تلفن: 22414193-021

ه) صندوق حمایت از پژوهشگران کشور

نشانی: تهران، خیابان کارگر شمالی، بعد از تقاطع جلال آل احمد، کوچه پنجم، پلاک 4/1

وب سایت: www.insf.org

تلفن: 88003981-021

و) صندوق تحقیق و توسعه صنایع و معادن

نشانی: تهران، خیابان ولیعصر، خیابان مطهری، خیابان منصور، پلاک 100، طبقه دوم

وب سایت: www.rdfund.ir

تلفن: 88557678-021